Na co dzień Warmiaczki nosiły tańsze i praktyczne czepki, tzw. „miękkie mycki”. Najcenniejsze czepce, haftowane złotem i wykonane z drogich materiałów, były zamawiane i kupowane u zakonnic konwentu Zgromadzenia Sióstr Św. Katarzyny. Bogaci gospodarze „gburzy” dawali je swoim córkom na wydaniu jako wiano. Wkładanie czepca na głowę zaślubionej dziewczyny następowało o północy, podczas uroczystości weselnych. W czasie oczepin, zdejmowano z głowy wianek z mirty, obcinano długi warkocz – chlubę każdej panny i nakładano czepiec. Stanowił on istotną część posagu i był dziedziczony przez kolejne pokolenia kobiet w rodzinie. Kobiety, które nie miały spadkobierczyni przekazywały czepiec do zdobienia szat i tkanin liturgicznych, bądź były w nim chowane po śmierci.

Czepiec warmiński, zwany też „twardą mycką” lub „galonkiem” składał się z trzech głównych części: denka, otoku i wstążek. Denko miało kształt podkowy, w dolnej części marszczonej i ułożonej w kilka fałd. Otaczał je otok o sierpowatym kształcie, obszyty szeroką, złotą koronką i wykończony w miejscu połączenia otoku z denkiem węższą, również złotą, koronką. Koronkę na otoku przykrywała drobno plisowana, tiulowa falbana, wykończona białą koronką. Z tyłu czepka, u dołu denka, znajdowała się kokarda z szerokiej białej bądź kolorowej (jedwabnej lub atłasowej) wstążki z żakardowym wzorem kwiatowym, jednobarwnym albo kolorowym, zakrywającym marszczenie czepca nad karkiem, które nadawało denku ładny kształt. Podobna kokarda znajdowała się z przodu, pod brodą. Końce kokardy z przodu i tyłu były wydłużane i sięgały talii. Z przodu kokarda była umocowana do czepca wstążkami zakrywającymi policzki. Ta część wstążek była drobno plisowana i podszyta płócienną taśmą. Denko czepca było usztywnione tekturą, od wewnątrz wyłożone płócienną podszewką, a na zewnątrz pokryte jedwabiem, aksamitem lub adamaszkiem.

Gdy patrzy się na tradycyjny czepiec całą uwagę tego nakrycia głowy przyciąga właśnie denko, a dokładnie umieszczony na nim haft, przedstawiający najczęściej stylizowane motywy roślinne uzupełniane cekinami, koralikami i kolorowymi blaszkami. Zależnie od zamożności właścicielki czepca haft wykonany był złotymi i srebrnymi, bądź kolorowymi jedwabnymi nićmi. Wykonywano go ściegiem płaskim, wypukłym i bajorkiem. Motywy roślinne najczęściej inspirowane były symboliką religijną oraz prawdopodobnie niezwykle żywo obecną w kulturze ludowej symboliką roślin związanych z pewnymi cnotami i cechami przypisywanymi kobietom, pannom czy mężatkom. Umiejętność haftowania czepców warmińskich jest dziś wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kultury a wzrastające zainteresowanie tą gałęzią ludowego rzemiosła pozwala mieć nadzieję, że nie zaginie ona na Warmii całkowicie. Najliczniejszą kolekcję XIX wiecznych czepców znajdziecie w zbiorach Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, a pojedyncze egzemplarze między innymi w Muzeum Etnograficznym im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu, Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie oraz Ostpreußisches Landesmuseum w Lüneburg w Niemczech.

Izabela Treutle – pedagożka, regionalistka, muzealniczka, animatorka i menadżerka kultury, członkini Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w sekcji stroju ludowego, przewodniczka turystyczną na terenie woj. warmińsko-mazurskiego.