W 125. rocznicę urodzin Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej – wybitnej artystki, współtwórczyni zespołu „Mazowsze” i jego wieloletniej dyrektorki – rzeczniczka prasowa Zespołu, Katarzyna Pasieczna, rozpatruje jej znaczenie dla polskiej kultury i sztuki.

Rytm wydarzeń w 2026 roku w Centrum Folkloru Polskiego „Karolin” jest nadawany przez tegoroczny, bogato ilustrowany kalendarz zespołu „Mazowsze”, w którym każdej z dwunastu kart przypisano ważne, wciąż żywe zwyczaje ludowe. Przykładem takiego zwyczaju są „Gody”, obchodzone bardzo hucznie na Żywiecczyźnie. W sobotę, 31 stycznia pracownicy Centrum Folkloru Polskiego „Karolin” pojechali do Żywca na 57. edycję Przeglądu Zespołów Kolędniczych i Obrzędowych "Żywieckie Gody". Zapraszamy do lektury!

Urzecze, gwarowo wymawiane jako Łurzyce (nie mówiło się „U”, tylko „Łu”, i nie „rzeka”, tylko „rzyka”), zamknąć można w wąskim pasie pomiędzy dawnymi ujściami Pilicy i Wilgi a mokotowskimi Siekierkami i prawobrzeżną Saską Kępą. Region leży na zalewowym i częściowo nadzalewowym tarasie północnej części Doliny Środkowej Wisły, w nadwiślańskich częściach powiatów: otwockiego, piaseczyńskiego i częściowo garwolińskiego oraz miasta stołecznego Warszawy – w dzielnicach Mokotów, Wilanów, Praga-Południe i Wawer.

Czepiec warmiński, zwany w warmińskiej gwarze „twardą mycką” – to najbardziej zdobny element tradycyjnego stroju warmińskiego. Zakładano go tylko na ważne uroczystości, najczęściej kościelne. Przechowywano w skrzyni, w specjalnym pudełku z drewna lub plecionki wiklinowej. Był on niejednokrotnie najcenniejszym elementem kobiecego majątku, stanowił element posagu, był przekazywany z pokolenia na pokolenie.

Małżeństwo Teodory i Izydora Gulgowskich słynie głównie z założenia muzeum na wolnym powietrzu, będącym najstarszym tego typu obiektem w Polsce. Jednakże nie było to jedyne osiągniecie jakim mogliby się pochwalić. Swą działalnością zawstydziliby niejednego społecznika, albowiem podjęli duży wysiłek mający na celu odrodzenie dawnej kultury kaszubskiej i wsparcie ubogiej ludności Kaszub.

Oto lalka, bardzo stara lalka ubrana w "kaszubski" strój, który na początku XX wieku opracowała Franciszka Majkowska… Zapraszamy do lektury tekstu autorstwa Benity Grzenkowicz-Ropeli z Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie, w którym wspomniana lalka staje się pretekstem do dyskusji na temat kaszubskiego stroju ludowego.

Strój górali podhalańskich, zwany przez nich „ubraniem góralskim”, pozostaje nadal żywą tkaną społecznej egzystencji mieszkańców regionu. Górale przy okazji ważnych świąt kościelnych, uroczystości rodzinnych, a także celebracji regionalnych i narodowych zakładają swe paradne stroje. Oczywiście we współczesnej rzeczywistości wiele funkcji, jakie pełnił strój w tradycyjnej społeczności, zatraciło swą aktualność, niemniej w ich miejsce pojawiły się nowe, równe istotne znaczenia i treści. Dziś strój będąc odświętnym ubiorem, jest dla wielu górali ważnym znakiem budującym poczucie wspólnotowej więzi.

Próby zrozumienia go intuicyjnie, bez sięgania do słowników dawnej polszczyzny, nie na wiele mogą się zdać. Nie pomogą tu zapewne i inne nazwy, którymi goik bywał określany, takie jak gaik i maik. Mimo że „gaik z lasu idzie […] po lipowym moście” nie jest to ani nazywany poufale gajowy, ani też postać z dawnych ludowych baśni. Czym zatem jest goik, i na ile powinno się go wiązać ze Śląskiem?

Wilamowice to małe miasto leżące na pograniczu Śląska i Małopolski, dokładnie w połowie drogi między Bielskiem-Białą a Oświęcimiem. Mieszkają w nim Wilamowianie – jedna z najmniejszych grup etnicznych.

Kostiumy sceniczne w zbiorach PZLPiT „Mazowsze” stanowią materialną dokumentację 75-letniej działalności Zespołu. Projektowane na miejscu w pracowniach krawieckich w Karolinie, zamawiane w spółdzielniach pracy rękodzieła ludowego i artystycznego rozsianych po całej Polsce, wykonywane na zamówienie przez lokalnych rękodzielników, skupowane na wsiach we współpracy z instytucjami muzealnymi – kostiumy – to nieodłączny element wyjątkowego widowiska artystycznego, jakim jest każdy występ zespołu „Mazowsze”. Jaka jest ich historia? Zapraszamy do  lektury „Opowieści o pewnym krakowskim gorsecie”.

O genezie słynnego haftu "lachowskiego" czy też "podegrodzkiego" opowiada Izabela Olchawa. Tekst gwarowy został opublikowany w 2018 roku przez Gminny Ośrodek Kultury w Podegrodziu, w zbiorze pod tytułem: "Podegrodzkie Godki. Legendy Lachów Podegrodzkich". Zbiór ten zawiera wyniki badań prowadzonych na terenie Podegrodzia i okolic w ramach projektu "Dokumentacja, archiwizacja i upowszechnienie kultury ludowej Lachów Podegrodzkich dofinansowanego z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020".

Bielsko-Biała leży na południu Polski, u stóp Beskidów, nad rzeką Białą, przez wieki oddzielającą historyczny Śląsk od Małopolski. Dziś kojarzone głównie z przemysłem samochodowym, maszynowym i elektrotechnicznym, do niedawna było drugim po Łodzi centrum polskiego włókiennictwa, przy czym masowo wytwarzane wyroby łódzkie, głównie bawełniane, nie mogły konkurować z wysokogatunkową „bielską wełną”.